Projektowanie oświetlenia awaryjnego LED w przestrzeniach open space – jak zapewnić skuteczną ewakuację?

Przestrzenie open space są dziś standardem w biurach, centrach handlowych i halach produkcyjnych, lecz z perspektywy projektowania oświetlenia awaryjnego stanowią jedno z trudniejszych zadań, bo brak stałych ścian i korytarzy eliminuje naturalne prowadzenie do wyjść, na którym opierały się starsze koncepcje ewakuacyjne. Gdy droga nie jest wyznaczona architekturą, wyznacza ją wyłącznie oświetlenie, co stawia przed projektantem precyzyjne wymagania dotyczące rozmieszczenia, natężenia i kierunkowości opraw. Błędy popełnione na etapie projektu ujawniają się dopiero wtedy, gdy jest to najmniej pożądane.

Dlaczego open space stanowi wyzwanie projektowe dla systemów ewakuacyjnych?

W klasycznym budynku korytarzowym ewakuacja przebiega wzdłuż ściany do najbliższych drzwi, a oświetlenie ewakuacyjne jedynie wspiera ten naturalny kierunek ruchu. W open space pracownik przerwany w połowie dnia bez znajomości planu ewakuacji musi w warunkach stresu i ograniczonej widoczności odnaleźć wyjście w przestrzeni, którą zna wyłącznie z perspektywy swojego biurka. Dynamiczny układ biurek, szaf, ekranów akustycznych i stref wspólnych sprawia, że optymalny projekt może stać się nieaktualny po każdej reorganizacji przestrzeni, co jest wyzwaniem eksploatacyjnym niemającym odpowiednika w budownictwie tradycyjnym. W takich warunkach prawidłowo dobrane oświetlenie awaryjne LED staje się podstawowym narzędziem wyznaczania drogi ewakuacyjnej.

Jak ludzie zachowują się podczas ewakuacji?

Badania zachowań ewakuacyjnych wskazują, że w warunkach pożaru lub zaniku oświetlenia ludzie instynktownie poruszają się ku widocznym źródłom światła i wzdłuż krawędzi przestrzeni, zamiast podążać najkrótszą drogą do wyjścia. Panika i stres skracają zdolność do przetwarzania informacji wizualnych, co sprawia, że znak ewakuacyjny niewidoczny natychmiast z miejsca pobytu jest praktycznie bezużyteczny w warunkach rzeczywistego zdarzenia. Zasada widoczności z każdego punktu drogi ewakuacyjnej wynikająca z normy PN-EN 1838 jest bezpośrednią odpowiedzią na tę wiedzę i zobowiązuje projektanta do zapewnienia, że żaden punkt przestrzeni nie jest pozbawiony wzrokowego kontaktu z co najmniej jednym znakiem ewakuacyjnym.

Jak zaprojektowane oświetlenie awaryjne LED wspiera skuteczną ewakuację w open space?

Oświetlenie awaryjne LED w przestrzeniach open space pełni jednocześnie dwie nierozłączne funkcje: zapewnia wymagany poziom oświetlenia drogi ewakuacyjnej oraz wspiera orientację użytkowników dzięki odpowiednio rozmieszczonym znakom ewakuacyjnym, zachowującym ciągłość widoczności.

W praktyce stosuje się oprawy zapewniające wysoką czytelność piktogramów oraz odpowiednią luminancję znaków ewakuacyjnych. Dobór konkretnego rozwiązania powinien uwzględniać odległość rozpoznawania znaku, wysokość montażu opraw oraz geometrię pomieszczenia. Istotnym parametrem jest również czas pracy w trybie awaryjnym, który powinien odpowiadać wymaganiom obowiązujących przepisów oraz specyfice danego obiektu.

W ofercie HYBRYD znajdują się oprawy awaryjne i ewakuacyjne zaprojektowane z myślą o zapewnieniu wysokiej czytelności oznakowania oraz skutecznego oświetlenia dróg ewakuacyjnych także w rozległych przestrzeniach typu open space.

Czy natężenie i rozkład światła mają znaczenie projektowe?

Zaktualizowana norma PN-EN 1838:2025-05 wymaga natężenia oświetlenia co najmniej 1 lx na całej szerokości drogi ewakuacyjnej, a nie jak poprzednio jedynie na jej osi. Dla dróg o szerokości do 2 metrów wymaganie obejmuje pełną szerokość drogi, a dla dróg szerszych niż 2 metry odnosi się do pasa centralnego, z wyłączeniem pasów brzegowych o szerokości 1/4 szerokości drogi. Stosunek maksymalnego do minimalnego natężenia nadal nie może przekraczać 40:1. W otwartej przestrzeni bez korytarzy spełnienie tego wymagania oznacza konieczność precyzyjnej analizy rozkładu światła dla przyjętego rozmieszczenia opraw, bo nieregularny układ mebli i przepierzeń tworzy strefy zacienia niewidoczne na rzucie płaskim. Odpowiedni dobór krzywej rozsyłu światła dla konkretnej wysokości montażu oprawy i szerokości obsługiwanej strefy jest elementem projektu, który decyduje o tym, czy wymagania normowe zostaną spełnione, czy tylko pozornie spełnione na papierze.

Jak poprawnie zaprojektować oświetlenie awaryjne w open space?

Prawidłowy projekt zaczyna się od analizy aktualnego układu przestrzeni i wyznaczenia tras ewakuacyjnych, zanim zostanie dobrana jakakolwiek oprawa. Kolejnym krokiem jest weryfikacja ciągłości wizualnej znaków ewakuacyjnych dla każdego punktu projektowanej trasy, bo brak widoczności znaku z dowolnego miejsca na trasie jest błędem wymagającym korekty projektu, a nie akceptowalnym kompromisem. Obliczenia fotometryczne pozwalają zweryfikować, czy projekt spełnia wymagania normowe dotyczące natężenia i równomierności oświetlenia. Stanowią one istotny element dokumentacji projektowej i często są wymagane podczas odbiorów inwestycji oraz weryfikacji poprawności przyjętych rozwiązań.

Gdzie najczęściej popełnia się błędy projektowe?

Błędy w projektowaniu oświetlenia awaryjnego w open space mają kilka powtarzających się źródeł, które ujawniają się podczas odbioru lub kontroli. Najczęstsze błędy projektowe to:

• rozmieszczenie znaków ewakuacyjnych wyłącznie przy wyjściach bez zapewnienia ciągłości wizualnej na całej trasie ewakuacyjnej,

• dobór opraw bez analizy krzywej rozsyłu dla konkretnej wysokości montażu, skutkujący strefami niedoświetlonymi między oprawami,

• brak aktualizacji projektu po każdej reorganizacji układu przestrzeni, przez co zatwierdzony projekt przestaje odpowiadać rzeczywistości,

• pominięcie stref za przepierzeniami akustycznymi i ekranami biurkowymi, które tworzą lokalne martwe pola niedostrzegalne na rzucie płaskim,

• zastosowanie opraw bez funkcji autotestu lub systemu monitoringu, co uniemożliwia rzetelne prowadzenie Dziennika Eksploatacji.

Podsumowanie

Projektowanie oświetlenia awaryjnego w przestrzeniach open space wymaga uwzględnienia nie tylko wymagań normowych, ale również sposobu, w jaki użytkownicy poruszają się podczas ewakuacji. Odpowiednie rozmieszczenie opraw, zachowanie ciągłości widoczności znaków oraz wykonanie obliczeń fotometrycznych pozwalają stworzyć system, który skutecznie wspiera bezpieczne opuszczenie obiektu.

Najważniejsze wnioski:

• • Open space eliminuje naturalne prowadzenie korytarzowe i przenosi na oświetlenie pełną odpowiedzialność za wyznaczenie trasy ewakuacyjnej w warunkach zaniku normalnego oświetlenia.


• • Zasada widoczności z każdego punktu drogi ewakuacyjnej z normy PN-EN 1838 jest bezpośrednią odpowiedzią na zachowania ludzi w warunkach stresu, którzy instynktownie podążają ku widocznym źródłom światła.


• • Natężenie co najmniej 1 lx na całej szerokości drogi ewakuacyjnej i stosunek max/min nieprzekraczający 40:1 musi być potwierdzony obliczeniami fotometrycznymi uwzględniającymi krzywą rozsyłu konkretnych opraw.


• • Każda reorganizacja układu przestrzeni powinna poprzedzać aktualizację projektu oświetlenia awaryjnego, bo zatwierdzony projekt nieodpowiadający rzeczywistości jest fikcją dokumentacyjną.


• • Brak obliczeń fotometrycznych, brak aktualizacji po reorganizacji i pominięcie stref za przepierzeniami są najczęstszymi błędami ujawniającymi się przy odbiorach i kontrolach.

FAQ

Czy projekt oświetlenia awaryjnego w open space wymaga obliczeń fotometrycznych?

Tak, obliczenia fotometryczne są dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań normowych i są wymagane przy odbiorze instalacji. Brak takich obliczeń jest stwierdzeniem niezgodności podczas kontroli.

Jak często należy aktualizować projekt oświetlenia awaryjnego w open space?

Po każdej reorganizacji układu przestrzeni, która zmienia trasy ewakuacyjne lub widoczność znaków. Projekt zatwierdzony dla pierwotnego układu przestaje być aktualny po każdej większej aranżacji biura.

Czy oprawy z funkcją autotestu są wymagane w przestrzeniach open space?

Nie są wymagane przepisami, lecz są praktycznym standardem przy dużych powierzchniach, gdzie ręczne testowanie wszystkich opraw zgodnie z PN-EN 50172 jest niemożliwe do rzetelnego przeprowadzenia.

Jaka wysokość montażu opraw jest optymalna w open space?

Dobór oprawy powinien uwzględniać wysokość montażu i zasięg wymagany do zapewnienia minimalnego natężenia 1 lx na całej szerokości drogi ewakuacyjnej.

Czy jedna oprawa kierunkowa może obsłużyć całą strefę open space?

Nie, zasada ciągłości wizualnej znaków wymaga, by z każdego punktu trasy ewakuacyjnej był widoczny co najmniej jeden znak ewakuacyjny. W otwartej przestrzeni konieczne jest rozmieszczenie wielu opraw kierunkowych z zachowaniem maksymalnych odległości wynikających z normy.